Çölyak hastalığı bağırsaklardaki sindirimi sağlayan tüysü oluşumların bozulmasına sebep olan ve dolayısıyla da yiyeceklerdeki besinin emilmesini engelleyen ve ince bağırsakta hasarlar oluşturan bir sindirim sistemi hastalığıdır. Bu hasara buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahılların içerisinde bulunan gluten isimli bir protein neden olmaktadır.
Çölyak hastalığının bazı bireylerde yıllarca belirti olmaksızın sessiz gidiş göstermesi veya çok hafif belirtilerle seyretmesi ya da belirtilerin çoğunlukla ilişkili bir başka hastalığı da düşündürmesi nedeniyle çoğu kişi çölyaklı bir hasta olduğunu uzun süre fark etmeyebilir. Bir sağlık taraması sırasında saptanabilir. Hastalık tipik belirtilerle başlayabileceği gibi çok hafif belirtilerle de seyredebilir.
Çölyak hastalığı olan çocuklarda özellikle karın ağrısı, karında şişlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, enfeksiyonlarda artış ve gelişme geriliği, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi tipik belirtilerle ortaya çıkabilir. İleri yaşlarda hastalığın belirtileri daha geniş bir yelpazeye yayılır.
Yetişkinlerde görülen belirtiler şunlardır:
• Karın Bölgesinde öne doğru şişkinlik
• Yaşa göre kilo azlığı
• Kas zayıflığı
• Kansızlık
• Dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacının artması
• İshal ve kusma
• Bezginlik
• Nedeni bilinmeyen karaciğer hastalıkları
• Büyüme geriliği
• Ağız içinde oluşan aftlar
• İştahsızlık, gaz şikayetleri
• Eklem ve kemik ağrıları
• Sinirlilik
• Ciltte kaşıntılı döküntüler
Çölyak hastalığı her yaşta teşhis edilebilmekle birlikte teşhisi zor olan hastalıklardan biridir. Çünkü belirtiler çoğunlukla ilişkili bir başka hastalığı da düşündürmektedir. Örneğin erken osteoporoz, kansızlık, lak toz alerjisi gibi hastalıklarla benzer belirtiler gösterdiğinden karıştırılabilir.
Çölyak hastalığının insan sağlığı üzerinde önem taşıyan birçok değişimlere neden olmasından do layı doğru teşhisi önemlidir. Teşhis için bir takım ileri tetkikler gerekir.
Tedavi edilemezse çölyak hastalığının kısa ve uzun vadedeki riskleri nelerdir?
• Malabsorbsiyon (bağırsakta emilim bozukluğu)
• Büyüme geriliği
• Anemi
• Kalsiyum ve K vitamini eksikliği
• Osteoporoz (kemik erimesi)
• Kısırlık, düşük
• Depresyon
• Lenfoma (lenf kanseri)
• Kalın ve ince bağırsak kanseri
Çölyak teşhis edilene kadar hastalık, sonrasında yaşam biçimidir.
Anne sütünün teşviki ve bebek dostu hastaneler, toplumu beslenme konusunda bilinçlendirme çalışmaları, tedaviye yönelik hizmetler önemlidir.
