İnsan bazen sahip olduklarının kıymetini, onları kaybettiğinde anlıyor. Oysa hayatımızı güzelleştiren şey, her geçen gün daha fazlasına sahip olmak değil, elimizdekilerin değerini bilerek yaşayabilmektir. Bugün tüketim alışkanlıklarımızın giderek değiştiği, ihtiyaçlarımızdan çok isteklerimizin peşinden sürüklendiğimiz bir dönemdeyiz. Bir ürünü satın almadan önce gerçekten ihtiyacımız olup olmadığını düşünmek yerine, ne kadar indirimde olduğuna bakıyoruz. Hatta bazen hiç aklımızda olmayan bir ürünü, sırf kampanyaya girdiği için satın alabiliyoruz.
Özellikle belli aylarda ve belli günlerde, sayıların ve rakamların dikkat çekici biçimde öne çıkarılmasıyla veya hele hele müminlerin bayramı olan cuma gününün adının önüne çeşitli sıfatlar eklenerek gündeme getirilen alışveriş günleri, tüketimi neredeyse bir yarışa dönüştürüyor. İşte tam da böyle kampanyaların yaklaştığı günlerdeyiz. Reklamlar, indirim duyuruları ve kaçırılmaması gereken fırsatlar derken kendimizi bir anda alışveriş telaşının içinde buluyoruz. Üstelik kimi zaman önce fiyatların yükseltilip ardından indirim yapılmış gibi sunulduğuna da şahit oluyoruz. Böylece ihtiyacımızdan ziyade fırsatı kaçırma endişesiyle hareket ediyoruz. Oysa bir ürünün indirimde olması, ona gerçekten ihtiyacımız olduğu anlamına gelmez. İhtiyacımız olmayan bir şeyi sırf ucuz diye satın almak, tasarruf değil, israfın başlangıcıdır. Çünkü bazen daha az para harcadığımızı düşünürken aslında hiç harcamamamız gereken bir parayı harcamış oluruz.
İsrafı yalnızca ekmeğin çöpe atılması, suyun boşa akıtılması veya gereksiz yere para harcanması olarak düşünmemek gerekir. İsraf, hayatın pek çok alanında karşımıza çıkan bir ölçü kaybıdır. Zamanımızı, sağlığımızı, emeğimizi, imkânlarımızı ve bize emanet edilen nimetleri yerinde kullanamamak da bu kaybın bir parçasıdır.
Nitekim Yüce Rabbimiz, müminlerin harcama anlayışını anlatırken şöyle buyurur: “Onlar, harcama yaptıklarında ne israf ederler ne de cimrilik; bu ikisi arasında bir yol tutarlar.” (1). Peygamber Efendimiz (s.a.s.) de “Kibre kapılmadan ve israfa kaçmadan yiyin, sadaka verin ve giyinin.” (2) buyurarak tüketim hayatımızda ölçülü olmanın önemine dikkat çeker.
Elbette insanın ihtiyaçlarını karşılaması, kendisine ve ailesine güzel imkânlar sunması hayatın doğal bir parçasıdır. Burada önemli olan, ihtiyaç ile istek arasındaki farkı görebilmektir. Alışveriş yaparken kendimize soracağımız küçük bir soru bile pek çok gereksiz harcamanın önüne geçebilir: “Buna gerçekten ihtiyacım var mı, yoksa yalnızca indirimde olduğu için mi almak istiyorum?” Bu sorunun cevabı, bazen bizi gereksiz bir harcamadan kurtaracak, bazen de sahip olduğumuz nimetlerin kıymetini yeniden hatırlatacaktır.
Unutmayalım ki her fırsat kazanç, her indirim tasarruf değildir. Asıl kazanç, imkânlarımızı bilinçli kullanabilmek, ihtiyaçlarımızı doğru belirleyebilmek ve sahip olduklarımızın kıymetini bilmektir. Belki de bugün biraz daha az tüketmeye, biraz daha çok düşünmeye ihtiyacımız var. Çünkü hayat, her gördüğümüzü satın alabildiğimiz ölçüde değil, sahip olduklarımızla ne kadar güzel yaşayabildiğimiz ölçüde zenginleşir.
Bazen en büyük kazanç, satın almaktan vazgeçebilmektir.
Kaynakça :
(1) Furkân, 25/67.
(2) Nesâî, Zekât, 66.