
Kasım ayının ilk haftasında orta Asya coğrafyasın da, tarihi ipek yolu üzerinde bulunan kardeş ülkelerimiz olan Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan’ı içeren bir seyahatim oldu. Bu bölge biz Türkler için önemli bir bölge. Buralar bizim için göç ettiğimiz ata yurdu olan bölgeler. Zaten buradaki kardeşlerimizde bizlere öz yurdunuza hoş geldiniz diye sevgi ve muhabbetle karşılıyorlar.
Bu bölgelere direkt uçuşla İzmir’den beş-beş buçuk saatte gitmek mümkün. Özelikle Semerkant ve Buhara için rahmetli hocamız İlber Ortaylı, bu bölgeleri mutlaka görmemizi bizlere tavsiye ediyor. Bu bölgeye seyahat, köklerimizi seyahat demek.
Şu anda Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan’a seyahat çok kolay. Bu ülkeler dünyaya kapılarını açmış durumdalar. Hele biz Türkler için çok kolay. Pasaport kuyruğunda hiçbir soruya muhatap olmadan “öz yurduna hoş geldiniz’’ diyerek ülkeye girebiliyorsunuz. Ama Türkmenistan ve Tacikistan’a gitmek çok zor. Bu ülkeler kapılarını henüz dünyaya açmış durumda değiller.
Bölgede Türk gezginleri yeterince yok! Ama diğer milletlere ait gezginler yeterince mevcut. Bu yüzden Türk gezginleri tarafından keşfedilmeyi bekliyor, dersek abartmış olmayız.
Öncelikle belirtmek gerekir ki; Amerika dünyada nasıl belli bir coğrafyaya hakim olmuş ve buraları nasıl sömürmüşse, Rusya da bu bölgeye hakim olmuş ve bu bölgeyi sömürmüş bir ülke. Bu tespitimi öncelikle yapmak istiyorum. Bölge halkları tam yüzyılı aşkın bir süre Rusya’ya bağlı olarak yönetilmiş. Rusya’nın etkisi halen devam ediyor. Bölge halkı iki dil biliyor. Birisi kendi dili, diğeri Rus dili. Okullarda Rus dili mecburi ders olarak öğretiliyor. Alfabeleri latin alfabesi değil, Rus alfabesi ( Kiril alfabesi).
“Rusya bu bölgeye gelmezden önce kimse ırkını bilmezdi’’ ! diyor, yerel rehber. “Onlar geldi. Bize sen Özbeksin, sen Taciksin, sen Kazaksın, sen Kırgızsın” dedi. Sınırlarımızı onlar çizdi. Başkentlerimizi onlar belirledi. Başkentlerimizi ülkenin ortasına değil de, savaş durumunda kolay fethedilsin diye komşu ülkenin sınırına yakın olan yerleşim yerleri yapıldı. Buralarda fabrika kurdu ama hiçbir ülke tek başına bir şey üretmesine izin verecek şekilde kurmadı. Örnek bir araba fabrikası için fabrika kurduğunda arabanın bir parçasını bir ülke, diğer parçasını da diğer ülke üretiyordu. Hiçbir ülke tek başına bir araba üret-meye muktedir değildi. 1991 yılında Sovyetler birliği dağılınca ve bu ülkeler bağımsız olunca bu fabrikaların hepsi kapanıyor. Ekonomi çöküyor. Una ve şekere bile halk ulaşmakta zorluk çekiyorlar. O zamanda birçok kişiye bu temel ürünleri devlet veriyor.
Rusya bu bölgede öncelikle ne yapıyor. 1924 yılında, bizde 28 Şubat’ta yapılanların benzerini hatta daha şiddetlisini yapıyor. 1924 yılında tüm camiler kapatılıyor. Ahır ya da müze gibi şeylere dönüştürülüyor. Dini eğitim ve kur’an eğitimi yasaklanıyor. Tamamen bir dinsizleştirme politikası güdülüyor. Bölge insanı alkole alıştırılıyor. Bu şekilde kafaları uyuşturup kolay bir şekilde idare edebileceğini hesaplıyor. Ama evdeki hesap çarşıya uymuyor. İnsanlar o kadar alkolik oluyor ki! Alkol yüzünden işlerini yapamaz hale geliyor. Alkol yüzünden iş kazaları artıyor. Alkol yüzünden fabrikalar üretim yapamaz hale geliyor. Hatta Rusya 2. Dünya savaşını bile alkole düşkün alkolik askerleri yüzünden kaybettiğine dair beyanatlar veriyor. Sonuç ne oluyor. Tahmin ettiğiniz gibi önce alkoli teşvik eden bir zihniyet daha sonra işler sarpa sarınca alkol yasağı getiriyor. Alkol yasaklanınca halkın bir kısmı evde kendi başlarına alkol üretmeye başlıyor.
Bunları bize anlatan yerel rehberi dinleyince gülmeye başladım. Anlattığı senaryo bana tanıdık gelmişti. Aynı senaryoyu İngilizler Güney Afrika’da verimli topraklarını ve elmas yataklarını sömürdüğü halk için yapmıştı. Dünyanın en güzel şaraplık üzümlerinin yetiştirildiği bölgede; halk alkol ve uyuşturucu maddeler alıştırıyor. Kolay ve ucuz yönetebilmek için. Üzüm bağında çalışan işçiye aylık maaş olarak para bile verilmiyor. Alkolik yaptığı işçisine bir kasa dolusu alkol vererek ücretini ödemiş oluyor. Bu şekilde hem bedava çalıştırmış hem de alkolik yapıp kendisine bağımlı yapmış oluyor. Bunun adına ne denir? Modern kölelik denir. Dünyada kölelik yasaklanmış olsa ne olacak? bir şekilde, bir tarzda devam etmiş oluyor. Çok sonraları durumu fark eden Afrika Halkları, Nelson Mandela liderliğinde bağımsızlıklarına kavuşuyorlar.
Sigarasından tut, alkoline kadar bütün bağımlılık yapıcı maddeler modern sömürü düzeninin yapı taşlarıdır. İslamiyet bunları yasaklamış . Neden yasaklamış. Özgür olabilmemiz için. Bağımlılıktan kurtulmak, sadece başkasının hegemonyasından değil, kendi nefis, ego ve haslarımızın baskısından kendimizi kurtarabiliyorsak gerçek bağımsızlık ve özgürlük budur. Yoksa kendi iç dünyasında bağımsız ve özgür olamayan dış dünyada bağımsız ve özgür olamaz. Kafa bulduran ve iradeye ket vuran her şey özgürlüğümüze de ket vurmuştur. Bu sebeple bu ülkeye gelen her türlü pislik dış kaynaklıdır.
1991 yılında Sovyetlerin dağılmasından sonra, Türki cumhuriyetler bağımsız hale geliyorlar. Yalnız bu bağımsızlık savaşarak ya da Rusya’ya baş kaldırarak olmuyor. Rusya ekonomik olarak çıkmaza giriyor tabiri caiz iflas ediyor. Yönetimi altındaki ülkelere artık ben size bakamayacağım, başınızın çaresine bakın diyor. Bu ülkelere bağımsızlık böyle geliyor. O yüzden halen eski Rus düzenine sempati ile bakan kişiler var. Şu anda bu ülkeler hızlı bir uyanış içersin de. Geçmişin enkazını temizlemek kolay değil! Ama hızlı ve dinamik milli bir uyanış göze çarpıyor. Nasıl mı?
Tarihi yerlerde başlarında öğretmenleri olan öğrenciler; ilkokulundan tut, ortaokul öğrencisine kadar tarihi yerler yoğun bir şekilde ziyaret ettiriliyor. Bizde tarihin sadece cumhuriyetle başladığını, Osmanlı deyince küfreden insanları görünce, birde bu manzarayı görünce şaşırıyorum. Rehbere soruyorum. Tarihi mekanlarda yoğun bir şekilde öğrenci görüyorum diyorum. Nedenini soruyorum. Bizde cumartesi günleri milli günlerdir. Müfredat gereği bu ziyaretler yapılıyor. Milli bilinç ve milli şuur için be gerekli diyor. Özelikle Özbekistan da bu çok göze çarpıyor.
Herkes resmi olarak; kendi dilini ve Rus dilini öğrenmek zorunda. Ama gönüllü olarak öğrenilen üçüncü bir dil var. Oda Türkçe. Devlet zoru ile değil! Gönüllülük üzerine. Gençlerin birçoğu, esnafın birçoğu Türkçeyi çat pat konuştuğu gibi çok güzel konuşanlarda var. Nasıl öğrendiniz diye sorduğumda verilen cevap, Türk dizileri şeklinde oluyor. Yıllarca elinde sigara ve alkol kadehi tutan kovboy filmleri ile kültür emperyalizmi yapan ve bilinç altı sübliminal mesaj veren, milli ve yerli olmayan, batı tarzı yapımlara karşılık, Türk dizilerinin ne kadar önemli bir misyona hizmet ettiğini görünce şaşırmamak elde değil. Yerli ve milli olmanın ne kadar değerli ve önemli olduğunu yaşayarak idrak ediyorsunuz.
Ekonomik açıdan fakir, petrol ve doğalgaz gibi ekonomik kaynakları olmayan ya da çok kısıtlı olan Kırgızistan’da ise bariz bir fakirlik göze çarpıyor. Ama burada muhteşem bir coğrafya sizi karşılıyor. Tanrı dağlarının kolları tüm haşmet ve heybetiyle sizi sarhoş ediyor.
Kazakistan’da zenginlik göze çarpıyor. Doğalgaz, petrol, uranyum ve kömür yatakları açısından zengin olması bu ülkeye ekonomik bir canlılık vermiş. Bu bölgede vahşi ve yırtıcı hayvanlar eğitiliyor. Baykuş, şahin ve akbabalar eğitiliyor. Kuşa gel diyorsun geliyor, git diyorsun gidiyor. Turistlere yönelik gösteriler çok ilginç ve güzel. Sırf bunun için bile Kazakistan’a gidilir.
Hun köyünde Kazak gençlerinin at üzerinde yaptıkları gösteriler parmak ısırtıyor. “Türk at üstünde doğar ve at üstünde ölür’’ sözüne burada şahit oluyorsunuz. Kazak kızları at binme konusunda ve çeviklik konusunda erkeklerden hiçbir farkı yok. Bu tabloyu görünce Türkiye’deki Türk kızlarının biraz geride olduğunu fark ediyorsunuz. Hun köyü gezisi bu seyahatte bana en çok keyif veren ve en çok aklımda kalan kısmı oldu diyebilirim. Kazak kültürünü ve yaşamını dibine kadar yaşıyor ve hissediyorsunuz.



