Kur’an’da müzik ve eğlencenin haram olduğuna dair açık ve kesin bir ifade bulunmaz. Kur’an’ın açık ve kesin bir ifade ile yasaklamadığı konular helal olup kişinin kendi tercihine bırakılmıştır (Maide [5] 101). Fakat unutulmamalıdır ki helal olan bu şeylerin, Kur’an’ın çizdiği çerçevenin dışına çıkmaması gerekir (içki, ahlaksızlık…).
Kur’an’da müzik ve eğlencenin haram olduğuna dair bir bilgi yer almamasına rağmen bunların yasak olduğu iddia edilir. Bu iddiayı desteklemek için de bazı ayetler delil olarak ileri sürülür. Bunların başında Lokman suresinin 6. ayeti gelir. Önce bu ayeti analiz edelim:
“İnsanlardan kimi de vardır ki, bilgisizce Allah yolundan saptırmak ve onu eğlence edinmek için boş hadisler, sözler / laf eğlencesi (lehvel-hadis) satın alır. İşte onlar, kendileri için aşağılayıcı bir azap olanlardır.” (Lokman [31] 6).
Ayete bakıldığında, lehvel - hadis kavramı ile hangi sözlerin kast edildiği kolayca görülmektedir:
* Allah yolundan saptıran.
* Allah yolu ile eğlenmek.
* Satın alınan.
Öncelikle bilinmelidir ki Lokman 6’da literal anlamda eğlenmek veya müzik dinlemek yasaklanmaz. Yasaklanan hu-sus, satın alınan sözlerle insanları Kur’an’dan uzaklaştırmak ve Allah’ın yolu ile eğlenmektir.
Yine ayette “satın almaktan (yeşteri)” söz edilir. Müziğin mutlaka satın alınması gerekmez. Bir insan ağzıyla, eliyle de müzik yapabilir. Yine şu soruyu da sormak gerekir: İddia edildiği gibi eğer müzik haram ise, örneğin enstrümantal müzik insanı nasıl Allah yolundan saptırabilir veya alay edici hale gelebilir? Böyle bir şeyden söz edilebilir mi?
Tüm bu bilgilere rağmen çeşitli rivayetler ve din bilginlerinin görüşleri ışığında lehvel-hadis’in ğina (müzik, şarkı) olduğu iddia edilerek bu sayede müziğin haram olduğu sonucuna varılır. Oysaki din bilginlerinin şahsi görüş ve uygulamaları İslam’da bir ölçü ve kaynak değildir. Çünkü Allah hükmüne hiç kimseyi ortak etmez. (Maide [5] 87; Nahl [16] 116; Yunus [10] 59).
İlgili ayette neyin kast edildiğini en sağlıklı anlamanın yöntemi, Kur’an bütünlüğüne bakmaktır. Çünkü Kur’an’ı Allah kendisi açıklamaktadır (Hud [11] 1-2). Kur’an bütünlüğüne baktığımızda Lokman 6’da neyin kast edildiğini şu ayette açıklandığı görülebilir:
“Onlar, dünya hayatını ahiret hayatına tercih ederler. Allah'ın yolundan alıkoyarlar ve onda eğrilik ararlar. İşte onlar, derin bir sapmışlık içindedirler.” (İbrahim [14] 3). Görüldüğü gibi bir ayeti açıklamak için başka ayetlerde açıklayıcı bilgi zaten mevcuttur. Ama ne yazık ki ayetler, birilerinin şahsi görüşlerine göre açıklandığında konu tamamıyla farklı bir yöne doğru saptırılmaktadır.
Yine unutulmamalıdır ki, Allah yolundan saptırıcı, uzaklaştırıcı özelliğe sahip olma ihtimali müzikte olduğu gibi görsel, film, şiir, hikâye vb. her şeyde olabilir. Burada önemli olan bu sanat ve imkânların bizzat kendisinin değil, olumsuz yönde kullanılması halinde Kur’an tarafından eleştiriliyor olmasıdır. Yani Kur’an’a göre mesela müzik, dinlendirici ve eğlendirici olduğu için değil, Allah yoluna karşı alternatif bir araç olarak kullanıldığında karşı çıkılmaktadır.
Sonuç olarak Lokman Suresi 6. ayette eğlenmek ve dinlenmek amacıyla müziğe, Kur’an’ın çerçevesi içerisinde olmak şartıyla, karşı çıkılmaz. Karşı çıkılma gerekçesi, örneğin müziğin Kur’an’dan alıkoyma ve onunla alay edilme durumunda kullanılması ile ilgilidir. Bu konudaki şahsi görüşler hiçbir şekilde Kur’an’la alakası olmayıp onu bağlamamaktadır.
Faydalanılan Kaynaklar :
Süleyman Ateş, Yüce Kur’an’ın Çağdaş Tefsiri, VII, 58.
Pehlul Düzenli, İslam Kültür Tarihinde Musiki, 106.
Bayram Akdoğan, ‘‘Bazı Ayet ve Hadisler Doğrultusunda İslam Açısından Musiki Sanatının Değerlendirilmesi,’’ 386.