Bakış Açımız 7
Mesnevi’de fil Hikâyesi anlatılır. Karanlık bir odada fili tanımaya çalışan insanlar, elleriyle tuttukları parçaya göre farklı yorumlar yapar. Her biri elini filin farklı bir yerine koyar:
Biri kulağına dokunur ve “fil yelpazeye benziyor” der.
Biri ayağına dokunur ve “fil direğe benziyor” der.
Biri hortumuna dokunur ve “fil boruya benziyor” der.
Biri sırtına dokunur ve “fil tahtaya benziyor” der.
Her biri kendi gördüğü parçaya göre hüküm verir, ama bütünü göremez.
Asıl olan parçalı bakış açılarının ötesinde bütünü görebilmekle ilgilidir. Mesnevi’deki Fil Hikâyesi Mevlânâ’nın hakikati kavrayış üzerine verdiği en güçlü örneklerden biridir. Hakikat parçalı bakışla kavranamaz. İnsan sadece gördüğü parçaya göre hüküm verirse yanılır. Hakikatin değeri, parçaları birleştirip bütün resmi görebilmekle anlaşılır. Işık (bilgi/ilahi nur) olmadan hakikat eksik kalır. Odaya ışık girince herkes filin tamamını görür ve doğru bilgiye ulaşır. Bu hikâyede “değer”, insanın bakış açısının genişliğiyle ölçülür. Hakikati parça parça değil, bütün halinde görebilen kişi gerçek değeri kavrar. Mevlânâ, dar görüşlülüğün insanı yanıltacağını; sabır, tevazu ve ilahi aşkın ise insana hakikati göstereceğini vurgular.
Yukarıdaki hikâyeden hareketle bu gün yakın çevremizde cereyan eden pek çok olaya filin ayağı, kulağı, sırtı vb. organlarından herhangi biri gibi bakıyorsak gerçeği görmemiz mümkün değildir. Günlük hayatımızda da her olay çok boyutlu olarak yaşanmaktadır. Herhangi bir olaya baktığımızda; ekonomik, sosyal, psikolojik, kültürel ve hatta tarihsel katmanları var. Bir olayı sadece tek bir açıdan değerlendirdiğimizde, aslında gerçeğin yalnızca küçük bir parçasını kavramış oluyoruz.
Acaba biz gündelik hayatta olayları değerlendirirken hangi boyutları daha çok göz ardı ediyoruz?
Mesela çoğu zaman ekonomik yönü öne çıkarıyoruz ama sosyal veya kültürel etkilerini ikinci plana atıyoruz. Oysa bütüncül bakış, olayların nedenlerini ve sonuçlarını daha doğru anlamamızı sağlar.
Evet, çoğu insan olaylara ekonomik açıdan bakmayı tercih ediyor çünkü rakamlar, fiyatlar, gelir - gider dengesi daha somut ve ölçülebilir. Ama bu yaklaşım tek başına gerçeği açıklamıyor. Bir olayın ekonomik boyutu kadar sosyal ilişkileri, psikolojik etkileri, tarihi ve kültürel arka plânı da var.
Aslında ekonomik bakış açısı, olayların görünen yüzü gibi. Ama derinlerde başka katmanlar var. Eğer sadece ekonomi üzerinden yorum yaparsak, filin sadece ayağına dokunmuş oluruz.
Oysa bütün resmi görmek için diğer boyutları da hesaba katmak gerekiyor.